Պատրաստվե՛ք ներկայացնելու՝

 Թեմա 8․  Հայկազունի Երվանդականների թագավորությունը 7-4-րդ դարերում։

•  Պարույր Նահապետը, Երվանդ Սակավակյաց և Տիգրան Երվանդյան թագավորների կառավարման շրջանը։
• Հայաստանը Աքեմենյան տերության կազմում։ էջ 61-68։
• Տե՛ս նաև։

Առաջադրանք․

1. Ո՞վ էր Պարույր նահապետը։

Պարույր նահապետը Հայոց թագավոր էր։

1. Որքա՞ն էր հայոց զորքի թիվը Երվանդ Սակավակյացի օրոք։

Հայող զորքի թիվն էր 40․000։

1. Երվանդ Սակավակյացի պետության սահամնները ո՞ւր էին հասնում։

Հյուսիսում-Կուր գետ և Սև ծով։

Արևելքում-Մարաստան։

Հարավում-Հյուսիսային Միջագետք։

Արևմուտքում-Կապադովկիա։

1. Ի՞նչպես ստեղծվեց Աքեմենյան տերությունը։

Քանի որ Կյուրոս Մեծը գնացել էր մառտի այն չուներ զորք և դրա համար ստեղծեց Աքեմենյան տերությունը։

1. Ի՞նչ է Բեհիսթունյան արձանագրությունը, և ինչպե՞ս է Հայաստանը նրանում հիշատակվում։

Դարեհ I-ը պատերազմներ սկսեց իր հակառակոռդների դեմ, որոնց մասին է պատմում նրա թողած Բեհիսթունյան եռալեզու արձանագրությունը։ Այս արձանագրության պարսկերեն մասում Հայաստանը կոչվում է Արմինիա, ելամերենում Հարմինույա, իսկ բաբելերենում Ուրարտու։

1. Ի՞նչ է սատրապությունը։ /բլոգային աշխատանք

Սատրապություն

Սատրապություն, Աքեմենյան պետությունում ռազմա-վարչական խոշոր միավոր։ Աքեմենյանների լայնածավալ տերությունը Դարեհ I (մ․թ․ա․ 522-486) բաժանել է 24 սատրապությունների՝ հաշվի առնելով գլխավորապես բնական, աշխարհագրական սահմանները, ինչպես նաև մարզերի էթնիկական կազմը։

Հաճախ սատրապությունը համապատասխանել է նախկինում անկախ այս կամ այն պետության տարածքին (Մարաստան, Հայաստան, Եգիպտոս, Բաբելոն և այլն)։ Դարեհ I-ի օրոք Հայաստանը, Պակտիկեն (պարսկերեն Կատպատուկա, հայերեն՝ Կապուտկե) և հարակից մարզերը (մինչև Եվքսինյան Պոնտոս) ընդգրկվել են 13-րդ Այան մեջ, որից իբրև հարկ տարեկան գանձվել է 400 տաղանդ արծաթ, 20 հազար նժույգ, թանկարժեք մետաղից պատրաստված բարձրարվեստ անոթներ։ Դարեհ I-ի արձանագրություններում Հայաստանը (հին պարսկերեն՝ Արմինա, էլամերեն՝ Հար-Մինույա, աքքադերեն՝ Ուրաշտու) ներկայացված է որպես միատարր ժողովրդով (հայերով) բնակեցված միասնական երկիր։ Արևելքի երկրների բաժանումը սատրապությունների պահպանվել է նաև հետագայում՝ [[Ալեքսանդր Մակե

Դրական թվի մոդուլ անվանում են հենց այդ թիվը։ Օրինակ՝ +3 թվի մոդուլը +3-ն է, գրում են այպես.
|+ 3| = + 3։
Բացասական թվի մոդուլ անվանում են նրա հակադիր (դրական) թիվը։
Օրինակ՝ −4 թվի մոդուլը +4-ն է, գրում են.
|−4| = + 4։ Այսպիսով՝ զրոյից տարբեր ամբողջ թվի մոդուլը դրական թիվ է։ Հակադիր թվերն ունեն նույն մոդուլը։ |2| = |−2|, |+3| = |−3| = +3, |−5| = |+5| = + 5։
0-ի մոդուլ 0-ն է, գրում են. |0| = 0։

Առաջադրանքներ:
1. Լրացրե՛ք բացթողումը, կարդացե՛ք ստացված գրառումը.
ա) |+1| = 1 ,
բ) |−6| = 6 ,
գ) |0| = 0 ,
դ) |−3| = 3 ,
ե) |+7| = 7 ,
զ) |−8| = 8

2. Գտե՛ք տվյալ թվի մոդուլը. +2, −2, +5, −5, +8, −10, +100, +0, −3: 221.

|+2|=2, |-2|=2, |+5|=5, |-5|=5, |+8|=8, |-10|=10, |+100|=100, |+0|=0

3. Նշե՛ք երկու տարբեր թվեր, որոնց մոդուլները հավասար լինեն:

Պատ․՝ |+5|=5 և |-5|=5

4.  2, 5, −3, 10, −17 թվերից յուրաքանչյուրի համար նշե՛ք նույն մոդուլն ունեցող մեկ այլ թիվ:

+2 և -2, +5 և -5, -3 = +3, -10 և +10, -17=+27

5. Նշե՛ք երկու թիվ, որոնց մոդուլը լինի.
ա) 2, |-2| |+2|
բ) 7, |-7| |+7|
գ) 9, |-9| |+9|
դ) 8: |-8| |+8|

6. Կատարե՛ք գործողությունը.
ա) |+ 6| + |+ 7|,=|+13|
բ) |− 9| + |− 8|,=|-1|
գ) |− 6| + |+ 7|,=
դ) |+ 8| + |+ 9|։=|+17|

7. Հաշվե՛ք.
ա) |−9| − |−6|,=|-3|
բ) |− 5| − |+ 3|,=
գ) |−20| − |−6|,=|+14|
դ) |− 17| − |− 8|։=|-9|

8. Հաշվե՛ք գումարը.
ա) |−7| + |+5| + |+8| + |−10|,
բ) |+12| + |−2| − |+10| +|−9|,
գ) |+18| + |−2| − |−5| − |−15|,
դ) |−10| + |−2| − |−8| + |−5|։

9. Գտե՛ք թիվ, որի մոդուլը լինի, քանի՞ այդպիսի թիվ կարելի է գտնել
ա) +5, բ)0  գ)+21)  դ)+123

1․ 5․

2․ 0․

3․ 21․

4․ 123․

10. Հետևյալ թվերից գտե՛ք ամենամեծ բացարձակ արժեքն ունեցող թիվը.

11, 15, – 3, – 18, – 21, 17:

Պատ․՝ |-21|=21

Համարում են, որ եթե ամբողջ թվից առաջ դրվի «+» նշան, ապա դրանից թիվը չի փոխվի: Օրինակ՝ 5 թիվը կարելի է գրել նաև + 5 ձևով,  − 5 թիվը՝ + (−5) ձևով.
5 = + 5,
−5 = + (−5)
Ամբողջ թվերի շարքըaA կարելի է գրել նաև այսպես
. . . . , − 5, − 4, − 3, − 2, − 1, 0, + 1, + 2, + 3, + 4, + 5, . . . :
Այն թվերը, որոնք միայն նշանով են տարբերվում, անվանում են հակադիր թվեր։
Օրինակ՝ 
+ 1 և − 1
 − 5 և + 5,
 + 10 և − 10
այս թվերը հակադիր են:
Եթե ամբողջ թվից առաջ դրվի «−» նշան, ապա արդյունքում կստացվի այդ թվի հակադիրը: Օրինակ՝ − (+ 1) = − 1,  −(−2) = +2
Ընդունվում է, որ − 0= 0 = + 0 ուրեմն 0-ն ինքն իր հակադիրն է:

Առաջադրանքներ:
1. Ո՞ր թվերն են անվանում հակադիր: Բերե՛ք հակադիր թվերի օրինակներ:

Օրինակ։ -(-5)=+5 կամ +(+6)=-6

2. Ո՞ր թիվն է 0 թվի հակադիրը:

Զրոի հակադիրը 0-ն է։

3. Ի՞նչ կստացվի, եթե ամբողջ թվից առաջ դրվի.
ա) «+» նշան, -չի փոխվում։
բ) «−» նշան: -կստացվի հակադիր թիվ։
4. Նմուշային օրինակին համապատասխան՝ պարզեցրե՛ք արտահայտությունը.
ա) + (+ 2) = +2
բ) − (−2) = +2
գ) + (−2)=-2
դ) + (−3)=-3
ե) − (+3)=+3
զ) − (−3)=-3
է) − (+8)=+8
ը) − (−10)=-10
5. Ի՞նչ թվեր կստացվեն, եթե  − 1, 3, 0, − 6, 7 թվերից յուրաքանչյուրի առաջ դրվի.

ա) «+» նշան, ոչինչ չի փոխվում։

բ) «−» նշան: Դառնում է հակադիր թիվ։
6. Ի՞նչ ջերմաստիճան ցույց կտա ջերմաչափներից յուրաքանչյուրը, եթե ջերմաստիճանը՝
ա) բարձրանա 2 աստիճանով, -11
բ) իջնի 1 աստիճանով, +6
գ) իջնի 3 աստիճանով -4
դ) բարձրանա 4 աստիճանով +28

Զրոյից փոքր թվերը կոչվում են բացասական թվեր։
Զրոյից 1-ով փոքր թիվը նշանակվում է այսպես՝ –1 (կարդացվում է «մինուս մեկ»)։
Պարզ է, որ պիտի տեղի ունենա հետևյալ հավասարությունը. –1 = 0 – 1։
-1-ը այսպես կոչված ամբողջ բացասական թվերից առաջինն է։ Հաջորդ ամբողջ բացասական թիվը –2-ն է («մինուս երկու»). այն 1-ով փոքր է –1-ից։
Այսինքն՝ –2 = –1 – 1։
Նրան հաջորդում է – 3 թիվը.
–3 = –2 – 1 = –1 – 1 – 1։
Այսպես շարունակելով՝ կարելի է կազմել միանիշ բացասական թվերի հետևյալ աղյուսակը.
–1 = 0 – 1
–2 = – 1 – 1 = 0 – 1 – 1
–3 = –2 – 1 = 0 – 1 – 1 – 1
–4 = –3 – 1 = 0 – 1 – 1 – 1 – 1
–5 = –4 – 1 = 0 – 1 – 1 – 1 – 1 – 1
–6 = –5 – 1 = 0 – 1 – 1 – 1 – 1 – 1 – 1
–7 = –6 – 1 = 0 – 1 – 1 – 1 – 1 – 1 – 1 – 1
——————————————————–
և այլն:
Առաջադրանքներ դասագրքից, համարներ՝ 380-390 էջ՝  80:

Առաջադրանքներ

Դրական թվեր կոչվում են այն թվերը, որոնք 0-ից բարձր թվեր են։

Բացասական թվեր կոչվում են այն թվերը, որոնք 0-ից ցածր են։

Ոչ դրական և ոչ բացասական թիվը 0-ն է։

Այո ճիշտ է։

Պատ․՝ -1

Ամբողջ թվեր են կոչվում այս թվերը -1, -2, -3, -4․

-1, -2, -3․․․

1-ջերմաչափ=-13
2-ջերմաչափ=+7
3-ջերմաչափ=0
4-ջերմաչափ=+24
5-ջերմաչափ=-5

1․ +2=պլուս երկու։

2․ -3=մինուս երեք։

3․ 0=զրո։

4․ +8=պլուս ութ։

5․ -10=մինուս տաս։

6․ -15=մինուս տասնըհինգ։

7․ +1=պլուս մեկ։

8․ -27=մինուս քսանյոթ։

9․ -12=մինուս տասնըերկու։

10․ +100=պլուս հարյուր։

11. -91=մինուս իննսունմեկ։

12. -74=մինուս յոթանասունչորս։

Պատ․՝ -5, -3, -2.

ա) +10

բ) -3

գ) -7

դ) -8

ա) +4090մ

բ) +4807մ

Արա Գեղեցիկ և Շամիրամ

Հայոց արքա Արամի մահից հետո Հայաստանի խնամակալությունը անցնում է նրա որդուն՝ Արա Գեղեցիկին։ Ասորեստանում այդ ժամանակ թագավորում է Նինոս արքան, որը բարձր շնորհների է արժանացնում Արային, ինչպես որ ժամանակին՝ նրա հորը: Սակայն Նինոսի կինը՝ Շամիրամը, վաղուց ի վեր լսած լինելով Արայի գեղեցկության մասին, ողջ հոգով տենչում է տեսնել նրան, և սակայն ամուսնու ահից չի համարձակվում անել դա։

Երբ Նինոսը վախճանվում է, գալիս է Շամիրամի նվիրական իղձն իրագործելու ժամանակը: Ասորեստանի թագուհին բանբերներ է ուղարկում Արա Գեղեցիկի մոտ  ճոխ ընծաներով, բազում աղերսանքներով ու խոստումներով՝ նպատակ ունենալով համոզել Արային այցելել Նինվե և այստեղ ամուսնանալ իր հետ և բոլորի վրա թագավորել կամ էլ հագուրդ տալ իր փափագին և մեծամեծ ընծաներով ու խաղաղությամբ վերադառնալ Հայոց աշխարհ։ Շամիրամի սուրհանդակները գալիս են Հայաստան, սակայն Արան իսկույն մերժում է նրանց։ Շամիրամը մի քանի անգամ էլ փորձում է գործը գլուխ բերել հորդորներով ու աղաչանքներով, սակայն անարդյունք։

Սաստիկ զայրացած Շամիրամը դադարեցնում է աղերսների ու համոզումների մարտավարությունը, զորք է հավաքում և շարժվում է Հայոց աշխարհ՝ Արայի դեմ պատերազմելու։

Շամիրամը գալիս է Արայի դաշտը, որ հետագայում հայ թագավորի անունով կոչվում է Այրարատ։ Նախքան ճակատամարտը Շամիրամը պատվիրում է իր զորապետներին խնայել ու ողջ պահել Արային։ Սակայն կռվում Արայի զորքը կոտորվում է, իսկ Արան՝ ընկնում ռազմի դաշտում։ Հաղթանակից հետո Շամիրամ թագուհին կռվի դաշտ է ուղարկում իր կատարածուներին՝ դիակների մեջ գտնելու իր տենչալի Արային։ Հայ թագավորին գտնում են մի խումբ քաջամարտիկների մեջ սպանված։ Շամիրամը հրամայում է Արայի դին դնել ապա-րանքի վերնատանը։

Իսկ երբ գրգռված հայոց զորքը պատրաստվում է նորից մարտնչել Շամիրամի դեմ Արայի մահվան վրեժն առնելու համար, Շամիրամն ասում է նրանց, որ հրամայել է իր աստվածներին լիզել նրա վերքերը և հարություն տալ թագավորին: Երբ դիակն սկսում է քայքայվել, Ասորեստանի թագուհին գաղտնի թաղում է Արային, իր փեսացուներից մեկին է տալիս Արայի հանդերձանքը և լուր է տարածում, թե արալեզները հարություն են տվել նրան։

Շամիրամը արձան է կանգնեցնում Արային «հարություն տվող» աստվածների պատվին և առատ զոհաբերություններ է մատուցում նրանց։ Արայի հարության լուրը տարածելով Հայոց աշխարհում և բոլորին համոզելով՝ Շամիրամը հանդարտեցնում է ժոդովրդի խռովքը։

Առաջադրանքներ

1. Ի՞նչ հատկանիշներով կբնութագրես Արային: Իսկ ինչպիսի՞ն էր Շամիրամը:

Իմ կարծիքով Արան ինքնահավան էր և խաբեբա։

Շամիրամը միփոքր միամիտ էր, ինքնահավան և ուժեղ։

1. Գուշակել, թե մգեցված բառերը ինչ ընդհանուր յուրահատկություն ունեն:

Այդ բառերը չունեն ընդհանուր յուրահատկություն։

1. Ի՞նչ նոր վերնագիր կտայիր առասպելին:

<<Շամիրամի սերը>>

1. Դու ինչպե՞ս կավարտեիր առասպելը:

Մյուս օրը Շամիրամը գնում էր որսի և տեսավ մի հրեշտակ, որը ասաց, որ Արա Գեղեցիկը նարն չեր սիրում և Շամիրամը հիասթափվում է և գնում տուն։

1. Ի՞նչ թեմաների մասին մտածեցիր առասպելը կարդալիս:

Երբ ես կարդացի նոր թեմաներ չարաջացան։

Պատրաստվեք ներկայացնել։

ա/ Վանի թագավորության պայքարն արտաքին ուժերի դեմ։

բ/ Վանի թագավորության թուլացումն ու անկումը։ Էջ 54-60։ Տես նաև։

Առաջադրանք

1/ Որո՞նք էին Վանի թագավորության թշնամի պետություններն։

Ասորեստան, Կիմերներ։

2/ Ովքե՞ր էին կիմերները։ Ռուսա 2-րդը ինչպե՞ս վարվեց կիմերների հետ։

Իսավաչկատուն ռազմիկ ցեղեր (ցեղային միություն)։

Նա նրանց նենց արեց, որ նրանք լինեն Ասորեստանի դեմ։ Նաև նրանք դառան իրար դաշնակից։

3/ Ինչո՞ւ թուլացավ Վանի թագավորությունը։ 

Երբ կիմերները հարձակվեցին Արդինի-Մուսասիրի գլխավոր տաճարի վրա և սկսեցին կղոպտել բոլոր թանկառժեք իրերը Վանի թագավորը ասաց, որ ճար չկա, որովհետև նրանք ավելի ուժեղ էին։