Մարիաննա Խաչատրյանի բլոգ

Համարում են, որ եթե ամբողջ թվից առաջ դրվի «+» նշան, ապա դրանից թիվը չի փոխվի: Օրինակ՝ 5 թիվը կարելի է գրել նաև + 5 ձևով,  − 5 թիվը՝ + (−5) ձևով.
5 = + 5,
−5 = + (−5)
Ամբողջ թվերի շարքըaA կարելի է գրել նաև այսպես
. . . . , − 5, − 4, − 3, − 2, − 1, 0, + 1, + 2, + 3, + 4, + 5, . . . :
Այն թվերը, որոնք միայն նշանով են տարբերվում, անվանում են հակադիր թվեր։
Օրինակ՝ 
+ 1 և − 1
 − 5 և + 5,
 + 10 և − 10
այս թվերը հակադիր են:
Եթե ամբողջ թվից առաջ դրվի «−» նշան, ապա արդյունքում կստացվի այդ թվի հակադիրը: Օրինակ՝ − (+ 1) = − 1,  −(−2) = +2
Ընդունվում է, որ − 0= 0 = + 0 ուրեմն 0-ն ինքն իր հակադիրն է:

Առաջադրանքներ:
1. Ո՞ր թվերն են անվանում հակադիր: Բերե՛ք հակադիր թվերի օրինակներ:

Օրինակ։ -(-5)=+5 կամ +(+6)=-6

2. Ո՞ր թիվն է 0 թվի հակադիրը:

Զրոի հակադիրը 0-ն է։

3. Ի՞նչ կստացվի, եթե ամբողջ թվից առաջ դրվի.
ա) «+» նշան, -չի փոխվում։
բ) «−» նշան: -կստացվի հակադիր թիվ։
4. Նմուշային օրինակին համապատասխան՝ պարզեցրե՛ք արտահայտությունը.
ա) + (+ 2) = +2
բ) − (−2) = +2
գ) + (−2)=-2
դ) + (−3)=-3
ե) − (+3)=+3
զ) − (−3)=-3
է) − (+8)=+8
ը) − (−10)=-10
5. Ի՞նչ թվեր կստացվեն, եթե  − 1, 3, 0, − 6, 7 թվերից յուրաքանչյուրի առաջ դրվի.

ա) «+» նշան, ոչինչ չի փոխվում։

բ) «−» նշան: Դառնում է հակադիր թիվ։
6. Ի՞նչ ջերմաստիճան ցույց կտա ջերմաչափներից յուրաքանչյուրը, եթե ջերմաստիճանը՝
ա) բարձրանա 2 աստիճանով, -11
բ) իջնի 1 աստիճանով, +6
գ) իջնի 3 աստիճանով -4
դ) բարձրանա 4 աստիճանով +28

Զրոյից փոքր թվերը կոչվում են բացասական թվեր։
Զրոյից 1-ով փոքր թիվը նշանակվում է այսպես՝ –1 (կարդացվում է «մինուս մեկ»)։
Պարզ է, որ պիտի տեղի ունենա հետևյալ հավասարությունը. –1 = 0 – 1։
-1-ը այսպես կոչված ամբողջ բացասական թվերից առաջինն է։ Հաջորդ ամբողջ բացասական թիվը –2-ն է («մինուս երկու»). այն 1-ով փոքր է –1-ից։
Այսինքն՝ –2 = –1 – 1։
Նրան հաջորդում է – 3 թիվը.
–3 = –2 – 1 = –1 – 1 – 1։
Այսպես շարունակելով՝ կարելի է կազմել միանիշ բացասական թվերի հետևյալ աղյուսակը.
–1 = 0 – 1
–2 = – 1 – 1 = 0 – 1 – 1
–3 = –2 – 1 = 0 – 1 – 1 – 1
–4 = –3 – 1 = 0 – 1 – 1 – 1 – 1
–5 = –4 – 1 = 0 – 1 – 1 – 1 – 1 – 1
–6 = –5 – 1 = 0 – 1 – 1 – 1 – 1 – 1 – 1
–7 = –6 – 1 = 0 – 1 – 1 – 1 – 1 – 1 – 1 – 1
——————————————————–
և այլն:
Առաջադրանքներ դասագրքից, համարներ՝ 380-390 էջ՝  80:

Առաջադրանքներ

Դրական թվեր կոչվում են այն թվերը, որոնք 0-ից բարձր թվեր են։

Բացասական թվեր կոչվում են այն թվերը, որոնք 0-ից ցածր են։

Ոչ դրական և ոչ բացասական թիվը 0-ն է։

Այո ճիշտ է։

Պատ․՝ -1

Ամբողջ թվեր են կոչվում այս թվերը -1, -2, -3, -4․

-1, -2, -3․․․

1-ջերմաչափ=-13
2-ջերմաչափ=+7
3-ջերմաչափ=0
4-ջերմաչափ=+24
5-ջերմաչափ=-5

1․ +2=պլուս երկու։

2․ -3=մինուս երեք։

3․ 0=զրո։

4․ +8=պլուս ութ։

5․ -10=մինուս տաս։

6․ -15=մինուս տասնըհինգ։

7․ +1=պլուս մեկ։

8․ -27=մինուս քսանյոթ։

9․ -12=մինուս տասնըերկու։

10․ +100=պլուս հարյուր։

11. -91=մինուս իննսունմեկ։

12. -74=մինուս յոթանասունչորս։

Պատ․՝ -5, -3, -2.

ա) +10

բ) -3

գ) -7

դ) -8

ա) +4090մ

բ) +4807մ

Արա Գեղեցիկ և Շամիրամ

Հայոց արքա Արամի մահից հետո Հայաստանի խնամակալությունը անցնում է նրա որդուն՝ Արա Գեղեցիկին։ Ասորեստանում այդ ժամանակ թագավորում է Նինոս արքան, որը բարձր շնորհների է արժանացնում Արային, ինչպես որ ժամանակին՝ նրա հորը: Սակայն Նինոսի կինը՝ Շամիրամը, վաղուց ի վեր լսած լինելով Արայի գեղեցկության մասին, ողջ հոգով տենչում է տեսնել նրան, և սակայն ամուսնու ահից չի համարձակվում անել դա։

Երբ Նինոսը վախճանվում է, գալիս է Շամիրամի նվիրական իղձն իրագործելու ժամանակը: Ասորեստանի թագուհին բանբերներ է ուղարկում Արա Գեղեցիկի մոտ  ճոխ ընծաներով, բազում աղերսանքներով ու խոստումներով՝ նպատակ ունենալով համոզել Արային այցելել Նինվե և այստեղ ամուսնանալ իր հետ և բոլորի վրա թագավորել կամ էլ հագուրդ տալ իր փափագին և մեծամեծ ընծաներով ու խաղաղությամբ վերադառնալ Հայոց աշխարհ։ Շամիրամի սուրհանդակները գալիս են Հայաստան, սակայն Արան իսկույն մերժում է նրանց։ Շամիրամը մի քանի անգամ էլ փորձում է գործը գլուխ բերել հորդորներով ու աղաչանքներով, սակայն անարդյունք։

Սաստիկ զայրացած Շամիրամը դադարեցնում է աղերսների ու համոզումների մարտավարությունը, զորք է հավաքում և շարժվում է Հայոց աշխարհ՝ Արայի դեմ պատերազմելու։

Շամիրամը գալիս է Արայի դաշտը, որ հետագայում հայ թագավորի անունով կոչվում է Այրարատ։ Նախքան ճակատամարտը Շամիրամը պատվիրում է իր զորապետներին խնայել ու ողջ պահել Արային։ Սակայն կռվում Արայի զորքը կոտորվում է, իսկ Արան՝ ընկնում ռազմի դաշտում։ Հաղթանակից հետո Շամիրամ թագուհին կռվի դաշտ է ուղարկում իր կատարածուներին՝ դիակների մեջ գտնելու իր տենչալի Արային։ Հայ թագավորին գտնում են մի խումբ քաջամարտիկների մեջ սպանված։ Շամիրամը հրամայում է Արայի դին դնել ապա-րանքի վերնատանը։

Իսկ երբ գրգռված հայոց զորքը պատրաստվում է նորից մարտնչել Շամիրամի դեմ Արայի մահվան վրեժն առնելու համար, Շամիրամն ասում է նրանց, որ հրամայել է իր աստվածներին լիզել նրա վերքերը և հարություն տալ թագավորին: Երբ դիակն սկսում է քայքայվել, Ասորեստանի թագուհին գաղտնի թաղում է Արային, իր փեսացուներից մեկին է տալիս Արայի հանդերձանքը և լուր է տարածում, թե արալեզները հարություն են տվել նրան։

Շամիրամը արձան է կանգնեցնում Արային «հարություն տվող» աստվածների պատվին և առատ զոհաբերություններ է մատուցում նրանց։ Արայի հարության լուրը տարածելով Հայոց աշխարհում և բոլորին համոզելով՝ Շամիրամը հանդարտեցնում է ժոդովրդի խռովքը։

Առաջադրանքներ

1. Ի՞նչ հատկանիշներով կբնութագրես Արային: Իսկ ինչպիսի՞ն էր Շամիրամը:

Իմ կարծիքով Արան ինքնահավան էր և խաբեբա։

Շամիրամը միփոքր միամիտ էր, ինքնահավան և ուժեղ։

1. Գուշակել, թե մգեցված բառերը ինչ ընդհանուր յուրահատկություն ունեն:

Այդ բառերը չունեն ընդհանուր յուրահատկություն։

1. Ի՞նչ նոր վերնագիր կտայիր առասպելին:

<<Շամիրամի սերը>>

1. Դու ինչպե՞ս կավարտեիր առասպելը:

Մյուս օրը Շամիրամը գնում էր որսի և տեսավ մի հրեշտակ, որը ասաց, որ Արա Գեղեցիկը նարն չեր սիրում և Շամիրամը հիասթափվում է և գնում տուն։

1. Ի՞նչ թեմաների մասին մտածեցիր առասպելը կարդալիս:

Երբ ես կարդացի նոր թեմաներ չարաջացան։

Պատրաստվեք ներկայացնել։

ա/ Վանի թագավորության պայքարն արտաքին ուժերի դեմ։

բ/ Վանի թագավորության թուլացումն ու անկումը։ Էջ 54-60։ Տես նաև։

Առաջադրանք

1/ Որո՞նք էին Վանի թագավորության թշնամի պետություններն։

Ասորեստան, Կիմերներ։

2/ Ովքե՞ր էին կիմերները։ Ռուսա 2-րդը ինչպե՞ս վարվեց կիմերների հետ։

Իսավաչկատուն ռազմիկ ցեղեր (ցեղային միություն)։

Նա նրանց նենց արեց, որ նրանք լինեն Ասորեստանի դեմ։ Նաև նրանք դառան իրար դաշնակից։

3/ Ինչո՞ւ թուլացավ Վանի թագավորությունը։ 

Երբ կիմերները հարձակվեցին Արդինի-Մուսասիրի գլխավոր տաճարի վրա և սկսեցին կղոպտել բոլոր թանկառժեք իրերը Վանի թագավորը ասաց, որ ճար չկա, որովհետև նրանք ավելի ուժեղ էին։

Արտաշեսի մահից հետո թագավորում է որդին՝ Արտավազդը։ Նա իր բոլոր եղբայրներին, բացառությամբ Տիրանի,արտաքսում է Այրարատից, որպեսզի Այրարատի արքունի կալվածքում ոչ մի արքայազն չբնակվի։ Նա միայն Տիրան եղբորն է մոտը պահում, իբրև իրեն փոխարինող, որովհետև ինքը զավակ չուներ։

Բայց Արտավազդը գտնվում էր հոր՝ Արտաշեսի անեծքի տակ։

Արտաշեսի մահվան ժամանակ, երբ շատերն են հոժարակամ սպանվում իրենց սիրելի թագավորի համար և, շատ կոտորածներ են լինում, Արտավազդը վրդովվում է և դիմում հորը.

Մինչ դու գնում ես,
Եվ ամբողջ երկիրը քեզ հետ ես տանում, 
Ես ավերակների վրա ում թագավորեմ։

Արտաշեսը անիծում է որդուն հետևյալ խոսքերով.

Երբ դու ձի հեծնես, որսի գնաս,
Ազատն ի վեր, ի Մասիս,
Քաջքերը քեզ բռնեն, տանեն՝ 
Ազատն ի վեր, ի Մասիս,
Այնտեղ մնաս և լույս չտեսնես։

Շուտով կատարվում է հոր անեծքը։ Մի անգամ Մասիսի փեշերին որսի դուրս գալիս քաջքերը բռնում են Արտավազդին, շղթայում, բանտարկում են Մասիսի քարանձավներից մեկում։ Երկու շուն շարունակ կրծում են Արտավազդի շղթաները, որպեսզի նրան ազատեն կապանքներից։ Արտավազդը իրեն թափ է տալիս, ջանում է փշրել շղթաները, դուրս գալ քարանձավից և աշխարհը կործանել։ Ամբողջ տարվա ընթացքում շների կրծոցից շղթաները բարակում են և տարեմուտին դառնում անգամ մազի չափ։ Սակայն յուրաքանչյուր տարեմուտի երեկոյան, այսինքն՝ Նավասարդի (հին նոր տարվա) սկզբին դարբինները երեք անգամ կռանները հարվածում են սալին, որի հետևանքով Արտավազդի շղթաները կրկնակի հաստանում են ու ամրանում, և Արտավազդը այլևս չի կարողանում դուրս գալ քարանձավից։ Մինչև վերջերս էլ, դարբինները հետևելով հին սովորության, յուրաքանչյուր կիրակնամուտի, երեք-չորս անգամ մուրճով հարվածում էին սալին, որպեսզի Արտավազդի շղթաներն ամրանան:

Ըստ հին ավանդության, երբ Արտավազդը ծնվել է, Աժդահակի սերնդի վիշապազուն կանայք կախարդել են նրան, գողացել են Արտավազդին օրորոցից և նրա փոխարեն դև են դրել։

Առաջադրանքներ

1. Բացատրել մգեցված բառերը:

Արտաքսում-վռնդել, դուրս հանել։

Արքունի կալվածք-արքայի սեփականություն։

Հոժարակամ-իր կամքով։

Վրդովվում-բարկանալ, զայրանալ։

Փեշեր-սարի դոշ։

Տարեմուտ-տարվա սկիզբ, նոր տարվա առաջին օրը։

Կռաններ-մուրճ։

1. Բացատրել երեք-չորս բառի գրությունը:
2. Տրված արտահայտություններից յուրաքանչյուրով երկու նախադասություն կազմել` մի դեպքում դրանք գործածելով ուղիղ իմաստով, մյուս դեպքում` որպես դարձվածք:
   • Լեզու առնել,-ծառերը քամուց կառծես լեզու առած երգում էին։ Լեռնային գետակը լեզու առած երգելով հոսում էր։

1. մատից փուշ հանել,-ես օգնում եի, որ իմ մայրիկը իր մատից փուշը հանի, ես օգնում եմ իմ մայրիկիս ինչով կարող եմ։
2. ձեռքերը լվալ,-ես տուն մտնելուց լվանում եմ իմ ձեռքերը։ Ես լվանում եմ իմ ձեռքերը այդ գոռծին խառնվելուց։
3. քարը փեշից թափել,-շինարարը ճանապարհին միամիտ քարը փեշից թափեց։ Ես զիջեցի իմ մայրիկին։
4. առյուծի բաժին,-առյուծին բաժին հասավ միսը։ Ամենամեծը իմ բաժինն է։
5. ոտքը քաշել,-երբ ես ոտքս քաշեցի դասարանից դասը սկսվեց։ Ես հեռացա տնից երբ իմ մայրիկը հավաքում էր տունը։
6. Տրված դարձվածքները հոմանիշ բառերի և արտահայտությունների փոխարեն գրել և համեմատել, թե որ տարբերակն է առավել հարմար:

Փոխ է տալիս, լավության տակից դուրս գա, գլխիդ մի փորձանք գա, ամբողջ աշխարհը քեզնից երես դարձնեն:

Դերձակը վարսավիրի աշակերտին մի փոքր գումար է պարտքով տալիս: Սա էլ, որ երախտագիտությունը հայտնի, ասում է.

-Ընկե՛ր ջան, թե քեզ դժբախտություն լինի, կամ բոլորը, հերն ու մերդ էլ քեզ լքեն, արի, ես քո մազերը ձրի կտրեմ:

5. Կազմել նախադասություն, որտեղ կլինեն միայն դարձվածքներ:

Երբ ես իմ ոտքը քաշեցի մի վարկյանով առյուծը իրեն բաժին վերցրեց միսը և լեզու առավ։